# Dhammapada

Language: Pāli
Edition: SuttaCentral Mahāsaṅgīti edition
Source: https://github.com/suttacentral/bilara-data/tree/b8defc2a2297f07c69afd71f38226c4b6e4de461/root/pli/ms/sutta/kn/dhp
License: Public domain (Pāli root text) (https://suttacentral.net/licensing)

## Chapter 1: Yamakavagga

### Verse 1

Manopubbaṅgamā dhammā,
manoseṭṭhā manomayā;
Manasā ce paduṭṭhena,
bhāsati vā karoti vā;
Tato naṁ dukkhamanveti,
cakkaṁva vahato padaṁ.

### Verse 2

Manopubbaṅgamā dhammā,
manoseṭṭhā manomayā;
Manasā ce pasannena,
bhāsati vā karoti vā;
Tato naṁ sukhamanveti,
chāyāva anapāyinī.

### Verse 3

Akkocchi maṁ avadhi maṁ,
ajini maṁ ahāsi me;
Ye ca taṁ upanayhanti,
veraṁ tesaṁ na sammati.

### Verse 4

Akkocchi maṁ avadhi maṁ,
ajini maṁ ahāsi me;
Ye ca taṁ nupanayhanti,
veraṁ tesūpasammati.

### Verse 5

Na hi verena verāni,
sammantīdha kudācanaṁ;
Averena ca sammanti,
esa dhammo sanantano.

### Verse 6

Pare ca na vijānanti,
mayamettha yamāmase;
Ye ca tattha vijānanti,
tato sammanti medhagā.

### Verse 7

Subhānupassiṁ viharantaṁ,
indriyesu asaṁvutaṁ;
Bhojanamhi cāmattaññuṁ,
kusītaṁ hīnavīriyaṁ;
Taṁ ve pasahati māro,
vāto rukkhaṁva dubbalaṁ.

### Verse 8

Asubhānupassiṁ viharantaṁ,
Indriyesu susaṁvutaṁ;
Bhojanamhi ca mattaññuṁ,
Saddhaṁ āraddhavīriyaṁ;
Taṁ ve nappasahati māro,
Vāto selaṁva pabbataṁ.

### Verse 9

Anikkasāvo kāsāvaṁ,
yo vatthaṁ paridahissati;
Apeto damasaccena,
na so kāsāvamarahati.

### Verse 10

Yo ca vantakasāvassa,
sīlesu susamāhito;
Upeto damasaccena,
sa ve kāsāvamarahati.

### Verse 11

Asāre sāramatino,
sāre cāsāradassino;
Te sāraṁ nādhigacchanti,
micchāsaṅkappagocarā.

### Verse 12

Sārañca sārato ñatvā,
asārañca asārato;
Te sāraṁ adhigacchanti,
sammāsaṅkappagocarā.

### Verse 13

Yathā agāraṁ ducchannaṁ,
vuṭṭhī samativijjhati;
Evaṁ abhāvitaṁ cittaṁ,
rāgo samativijjhati.

### Verse 14

Yathā agāraṁ suchannaṁ,
vuṭṭhī na samativijjhati;
Evaṁ subhāvitaṁ cittaṁ,
rāgo na samativijjhati.

### Verse 15

Idha socati pecca socati,
Pāpakārī ubhayattha socati;
So socati so vihaññati,
Disvā kammakiliṭṭhamattano.

### Verse 16

Idha modati pecca modati,
Katapuñño ubhayattha modati;
So modati so pamodati,
Disvā kammavisuddhimattano.

### Verse 17

Idha tappati pecca tappati,
Pāpakārī ubhayattha tappati;
“Pāpaṁ me katan”ti tappati,
Bhiyyo tappati duggatiṁ gato.

### Verse 18

Idha nandati pecca nandati,
Katapuñño ubhayattha nandati;
“Puññaṁ me katan”ti nandati,
Bhiyyo nandati suggatiṁ gato.

### Verse 19

Bahumpi ce saṁhita bhāsamāno,
Na takkaro hoti naro pamatto;
Gopova gāvo gaṇayaṁ paresaṁ,
Na bhāgavā sāmaññassa hoti.

### Verse 20

Appampi ce saṁhita bhāsamāno,
Dhammassa hoti anudhammacārī;
Rāgañca dosañca pahāya mohaṁ,
Sammappajāno suvimuttacitto;
Anupādiyāno idha vā huraṁ vā,
Sa bhāgavā sāmaññassa hoti.
Yamakavaggo paṭhamo.

## Chapter 2: Appamādavagga

### Verse 21

Appamādo amatapadaṁ,
pamādo maccuno padaṁ;
Appamattā na mīyanti,
ye pamattā yathā matā.

### Verse 22

Evaṁ visesato ñatvā,
appamādamhi paṇḍitā;
Appamāde pamodanti,
ariyānaṁ gocare ratā.

### Verse 23

Te jhāyino sātatikā,
niccaṁ daḷhaparakkamā;
Phusanti dhīrā nibbānaṁ,
yogakkhemaṁ anuttaraṁ.

### Verse 24

Uṭṭhānavato satīmato,
Sucikammassa nisammakārino;
Saññatassa dhammajīvino,
Appamattassa yasobhivaḍḍhati.

### Verse 25

Uṭṭhānenappamādena,
saṁyamena damena ca;
Dīpaṁ kayirātha medhāvī,
yaṁ ogho nābhikīrati.

### Verse 26

Pamādamanuyuñjanti,
bālā dummedhino janā;
Appamādañca medhāvī,
dhanaṁ seṭṭhaṁva rakkhati.

### Verse 27

Mā pamādamanuyuñjetha,
mā kāmaratisanthavaṁ;
Appamatto hi jhāyanto,
pappoti vipulaṁ sukhaṁ.

### Verse 28

Pamādaṁ appamādena,
yadā nudati paṇḍito;
Paññāpāsādamāruyha,
asoko sokiniṁ pajaṁ;
Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe,
dhīro bāle avekkhati.

### Verse 29

Appamatto pamattesu,
suttesu bahujāgaro;
Abalassaṁva sīghasso,
hitvā yāti sumedhaso.

### Verse 30

Appamādena maghavā,
devānaṁ seṭṭhataṁ gato;
Appamādaṁ pasaṁsanti,
pamādo garahito sadā.

### Verse 31

Appamādarato bhikkhu,
pamāde bhayadassi vā;
Saṁyojanaṁ aṇuṁ thūlaṁ,
ḍahaṁ aggīva gacchati.

### Verse 32

Appamādarato bhikkhu,
pamāde bhayadassi vā;
Abhabbo parihānāya,
nibbānasseva santike.
Appamādavaggo dutiyo.

## Chapter 3: Cittavagga

### Verse 33

Phandanaṁ capalaṁ cittaṁ,
dūrakkhaṁ dunnivārayaṁ;
Ujuṁ karoti medhāvī,
usukārova tejanaṁ.

### Verse 34

Vārijova thale khitto,
okamokataubbhato;
Pariphandatidaṁ cittaṁ,
māradheyyaṁ pahātave.

### Verse 35

Dunniggahassa lahuno,
yatthakāmanipātino;
Cittassa damatho sādhu,
cittaṁ dantaṁ sukhāvahaṁ.

### Verse 36

Sududdasaṁ sunipuṇaṁ,
yatthakāmanipātinaṁ;
Cittaṁ rakkhetha medhāvī,
cittaṁ guttaṁ sukhāvahaṁ.

### Verse 37

Dūraṅgamaṁ ekacaraṁ,
asarīraṁ guhāsayaṁ;
Ye cittaṁ saṁyamissanti,
mokkhanti mārabandhanā.

### Verse 38

Anavaṭṭhitacittassa,
saddhammaṁ avijānato;
Pariplavapasādassa,
paññā na paripūrati.

### Verse 39

Anavassutacittassa,
ananvāhatacetaso;
Puññapāpapahīnassa,
natthi jāgarato bhayaṁ.

### Verse 40

Kumbhūpamaṁ kāyamimaṁ viditvā,
Nagarūpamaṁ cittamidaṁ ṭhapetvā;
Yodhetha māraṁ paññāvudhena,
Jitañca rakkhe anivesano siyā.

### Verse 41

Aciraṁ vatayaṁ kāyo,
pathaviṁ adhisessati;
Chuddho apetaviññāṇo,
niratthaṁva kaliṅgaraṁ.

### Verse 42

Diso disaṁ yaṁ taṁ kayirā,
verī vā pana verinaṁ;
Micchāpaṇihitaṁ cittaṁ,
pāpiyo naṁ tato kare.

### Verse 43

Na taṁ mātā pitā kayirā,
aññe vāpi ca ñātakā;
Sammāpaṇihitaṁ cittaṁ,
seyyaso naṁ tato kare.
Cittavaggo tatiyo.

## Chapter 4: Pupphavagga

### Verse 44

Ko imaṁ pathaviṁ vicessati,
Yamalokañca imaṁ sadevakaṁ;
Ko dhammapadaṁ sudesitaṁ,
Kusalo pupphamiva pacessati.

### Verse 45

Sekho pathaviṁ vicessati,
Yamalokañca imaṁ sadevakaṁ;
Sekho dhammapadaṁ sudesitaṁ,
Kusalo pupphamiva pacessati.

### Verse 46

Pheṇūpamaṁ kāyamimaṁ viditvā,
Marīcidhammaṁ abhisambudhāno;
Chetvāna mārassa papupphakāni,
Adassanaṁ maccurājassa gacche.

### Verse 47

Pupphāni heva pacinantaṁ,
byāsattamanasaṁ naraṁ;
Suttaṁ gāmaṁ mahoghova,
maccu ādāya gacchati.

### Verse 48

Pupphāni heva pacinantaṁ,
byāsattamanasaṁ naraṁ;
Atittaññeva kāmesu,
antako kurute vasaṁ.

### Verse 49

Yathāpi bhamaro pupphaṁ,
vaṇṇagandhamaheṭhayaṁ;
Paleti rasamādāya,
evaṁ gāme munī care.

### Verse 50

Na paresaṁ vilomāni,
na paresaṁ katākataṁ;
Attanova avekkheyya,
katāni akatāni ca.

### Verse 51

Yathāpi ruciraṁ pupphaṁ,
vaṇṇavantaṁ agandhakaṁ;
Evaṁ subhāsitā vācā,
aphalā hoti akubbato.

### Verse 52

Yathāpi ruciraṁ pupphaṁ,
Vaṇṇavantaṁ sagandhakaṁ;
Evaṁ subhāsitā vācā,
Saphalā hoti kubbato.

### Verse 53

Yathāpi puppharāsimhā,
kayirā mālāguṇe bahū;
Evaṁ jātena maccena,
kattabbaṁ kusalaṁ bahuṁ.

### Verse 54

Na pupphagandho paṭivātameti,
Na candanaṁ tagaramallikā vā;
Satañca gandho paṭivātameti,
Sabbā disā sappuriso pavāyati.

### Verse 55

Candanaṁ tagaraṁ vāpi,
uppalaṁ atha vassikī;
Etesaṁ gandhajātānaṁ,
sīlagandho anuttaro.

### Verse 56

Appamatto ayaṁ gandho,
yāyaṁ tagaracandanī;
Yo ca sīlavataṁ gandho,
vāti devesu uttamo.

### Verse 57

Tesaṁ sampannasīlānaṁ,
appamādavihārinaṁ;
Sammadaññāvimuttānaṁ,
māro maggaṁ na vindati.

### Verse 58

Yathā saṅkāradhānasmiṁ,
ujjhitasmiṁ mahāpathe;
Padumaṁ tattha jāyetha,
sucigandhaṁ manoramaṁ.

### Verse 59

Evaṁ saṅkārabhūtesu,
andhabhūte puthujjane;
Atirocati paññāya,
sammāsambuddhasāvako.
Pupphavaggo catuttho.

## Chapter 5: Bālavagga

### Verse 60

Dīghā jāgarato ratti,
dīghaṁ santassa yojanaṁ;
Dīgho bālāna saṁsāro,
saddhammaṁ avijānataṁ.

### Verse 61

Carañce nādhigaccheyya,
Seyyaṁ sadisamattano;
Ekacariyaṁ daḷhaṁ kayirā,
Natthi bāle sahāyatā.

### Verse 62

Puttā matthi dhanaṁ matthi,
iti bālo vihaññati;
Attā hi attano natthi,
kuto puttā kuto dhanaṁ.

### Verse 63

Yo bālo maññati bālyaṁ,
paṇḍito vāpi tena so;
Bālo ca paṇḍitamānī,
sa ve “bālo”ti vuccati.

### Verse 64

Yāvajīvampi ce bālo,
paṇḍitaṁ payirupāsati;
Na so dhammaṁ vijānāti,
dabbī sūparasaṁ yathā.

### Verse 65

Muhuttamapi ce viññū,
paṇḍitaṁ payirupāsati;
Khippaṁ dhammaṁ vijānāti,
jivhā sūparasaṁ yathā.

### Verse 66

Caranti bālā dummedhā,
amitteneva attanā;
Karontā pāpakaṁ kammaṁ,
yaṁ hoti kaṭukapphalaṁ.

### Verse 67

Na taṁ kammaṁ kataṁ sādhu,
yaṁ katvā anutappati;
Yassa assumukho rodaṁ,
vipākaṁ paṭisevati.

### Verse 68

Tañca kammaṁ kataṁ sādhu,
yaṁ katvā nānutappati;
Yassa patīto sumano,
vipākaṁ paṭisevati.

### Verse 69

Madhuṁvā maññati bālo,
yāva pāpaṁ na paccati;
Yadā ca paccati pāpaṁ,
atha dukkhaṁ nigacchati.

### Verse 70

Māse māse kusaggena,
bālo bhuñjeyya bhojanaṁ;
Na so saṅkhātadhammānaṁ,
kalaṁ agghati soḷasiṁ.

### Verse 71

Na hi pāpaṁ kataṁ kammaṁ,
Sajjukhīraṁva muccati;
Ḍahantaṁ bālamanveti,
Bhasmacchannova pāvako.

### Verse 72

Yāvadeva anatthāya,
ñattaṁ bālassa jāyati;
Hanti bālassa sukkaṁsaṁ,
muddhamassa vipātayaṁ.

### Verse 73

Asantaṁ bhāvanamiccheyya,
Purekkhārañca bhikkhusu;
Āvāsesu ca issariyaṁ,
Pūjaṁ parakulesu ca.

### Verse 74

Mameva kata maññantu,
gihī pabbajitā ubho;
Mamevātivasā assu,
kiccākiccesu kismici;
Iti bālassa saṅkappo,
icchā māno ca vaḍḍhati.

### Verse 75

Aññā hi lābhūpanisā,
aññā nibbānagāminī;
Evametaṁ abhiññāya,
bhikkhu buddhassa sāvako;
Sakkāraṁ nābhinandeyya,
vivekamanubrūhaye.
Bālavaggo pañcamo.

## Chapter 6: Paṇḍitavagga

### Verse 76

Nidhīnaṁva pavattāraṁ,
yaṁ passe vajjadassinaṁ;
Niggayhavādiṁ medhāviṁ,
tādisaṁ paṇḍitaṁ bhaje;
Tādisaṁ bhajamānassa,
seyyo hoti na pāpiyo.

### Verse 77

Ovadeyyānusāseyya,
asabbhā ca nivāraye;
Satañhi so piyo hoti,
asataṁ hoti appiyo.

### Verse 78

Na bhaje pāpake mitte,
na bhaje purisādhame;
Bhajetha mitte kalyāṇe,
bhajetha purisuttame.

### Verse 79

Dhammapīti sukhaṁ seti,
vippasannena cetasā;
Ariyappavedite dhamme,
sadā ramati paṇḍito.

### Verse 80

Udakañhi nayanti nettikā,
Usukārā namayanti tejanaṁ;
Dāruṁ namayanti tacchakā,
Attānaṁ damayanti paṇḍitā.

### Verse 81

Selo yathā ekaghano,
vātena na samīrati;
Evaṁ nindāpasaṁsāsu,
na samiñjanti paṇḍitā.

### Verse 82

Yathāpi rahado gambhīro,
vippasanno anāvilo;
Evaṁ dhammāni sutvāna,
vippasīdanti paṇḍitā.

### Verse 83

Sabbattha ve sappurisā cajanti,
Na kāmakāmā lapayanti santo;
Sukhena phuṭṭhā atha vā dukhena,
Na uccāvacaṁ paṇḍitā dassayanti.

### Verse 84

Na attahetu na parassa hetu,
Na puttamicche na dhanaṁ na raṭṭhaṁ;
Na iccheyya adhammena samiddhimattano,
Sa sīlavā paññavā dhammiko siyā.

### Verse 85

Appakā te manussesu,
ye janā pāragāmino;
Athāyaṁ itarā pajā,
tīramevānudhāvati.

### Verse 86

Ye ca kho sammadakkhāte,
dhamme dhammānuvattino;
Te janā pāramessanti,
maccudheyyaṁ suduttaraṁ.

### Verse 87

Kaṇhaṁ dhammaṁ vippahāya,
Sukkaṁ bhāvetha paṇḍito;
Okā anokamāgamma,
Viveke yattha dūramaṁ.

### Verse 88

Tatrābhiratimiccheyya,
hitvā kāme akiñcano;
Pariyodapeyya attānaṁ,
cittaklesehi paṇḍito.

### Verse 89

Yesaṁ sambodhiyaṅgesu,
sammā cittaṁ subhāvitaṁ;
Ādānapaṭinissagge,
anupādāya ye ratā;
Khīṇāsavā jutimanto,
te loke parinibbutā.
Paṇḍitavaggo chaṭṭho.

## Chapter 7: Arahantavagga

### Verse 90

Gataddhino visokassa,
vippamuttassa sabbadhi;
Sabbaganthappahīnassa,
pariḷāho na vijjati.

### Verse 91

Uyyuñjanti satīmanto,
na nikete ramanti te;
Haṁsāva pallalaṁ hitvā,
okamokaṁ jahanti te.

### Verse 92

Yesaṁ sannicayo natthi,
ye pariññātabhojanā;
Suññato animitto ca,
vimokkho yesaṁ gocaro;
Ākāseva sakuntānaṁ,
gati tesaṁ durannayā.

### Verse 93

Yassāsavā parikkhīṇā,
āhāre ca anissito;
Suññato animitto ca,
vimokkho yassa gocaro;
Ākāseva sakuntānaṁ,
padaṁ tassa durannayaṁ.

### Verse 94

Yassindriyāni samathaṅgatāni,
Assā yathā sārathinā sudantā;
Pahīnamānassa anāsavassa,
Devāpi tassa pihayanti tādino.

### Verse 95

Pathavisamo no virujjhati,
Indakhilupamo tādi subbato;
Rahadova apetakaddamo,
Saṁsārā na bhavanti tādino.

### Verse 96

Santaṁ tassa manaṁ hoti,
santā vācā ca kamma ca;
Sammadaññāvimuttassa,
upasantassa tādino.

### Verse 97

Assaddho akataññū ca,
sandhicchedo ca yo naro;
Hatāvakāso vantāso,
sa ve uttamaporiso.

### Verse 98

Gāme vā yadi vāraññe,
Ninne vā yadi vā thale;
Yattha arahanto viharanti,
Taṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ.

### Verse 99

Ramaṇīyāni araññāni,
yattha na ramatī jano;
Vītarāgā ramissanti,
na te kāmagavesino.
Arahantavaggo sattamo.

## Chapter 8: Sahassavagga

### Verse 100

Sahassamapi ce vācā,
anatthapadasaṁhitā;
Ekaṁ atthapadaṁ seyyo,
yaṁ sutvā upasammati.

### Verse 101

Sahassamapi ce gāthā,
anatthapadasaṁhitā;
Ekaṁ gāthāpadaṁ seyyo,
yaṁ sutvā upasammati.

### Verse 102

Yo ca gāthā sataṁ bhāse,
anatthapadasaṁhitā;
Ekaṁ dhammapadaṁ seyyo,
yaṁ sutvā upasammati.

### Verse 103

Yo sahassaṁ sahassena,
saṅgāme mānuse jine;
Ekañca jeyyamattānaṁ,
sa ve saṅgāmajuttamo.

### Verse 104

Attā have jitaṁ seyyo,
yā cāyaṁ itarā pajā;
Attadantassa posassa,
niccaṁ saññatacārino.

### Verse 105

Neva devo na gandhabbo,
na māro saha brahmunā;
Jitaṁ apajitaṁ kayirā,
tathārūpassa jantuno.

### Verse 106

Māse māse sahassena,
yo yajetha sataṁ samaṁ;
Ekañca bhāvitattānaṁ,
muhuttamapi pūjaye;
Sāyeva pūjanā seyyo,
yañce vassasataṁ hutaṁ.

### Verse 107

Yo ca vassasataṁ jantu,
aggiṁ paricare vane;
Ekañca bhāvitattānaṁ,
muhuttamapi pūjaye;
Sāyeva pūjanā seyyo,
yañce vassasataṁ hutaṁ.

### Verse 108

Yaṁ kiñci yiṭṭhaṁ va hutaṁ va loke,
Saṁvaccharaṁ yajetha puññapekkho;
Sabbampi taṁ na catubhāgameti,
Abhivādanā ujjugatesu seyyo.

### Verse 109

Abhivādanasīlissa,
niccaṁ vuḍḍhāpacāyino;
Cattāro dhammā vaḍḍhanti,
āyu vaṇṇo sukhaṁ balaṁ.

### Verse 110

Yo ca vassasataṁ jīve,
dussīlo asamāhito;
Ekāhaṁ jīvitaṁ seyyo,
sīlavantassa jhāyino.

### Verse 111

Yo ca vassasataṁ jīve,
duppañño asamāhito;
Ekāhaṁ jīvitaṁ seyyo,
paññavantassa jhāyino.

### Verse 112

Yo ca vassasataṁ jīve,
kusīto hīnavīriyo;
Ekāhaṁ jīvitaṁ seyyo,
vīriyamārabhato daḷhaṁ.

### Verse 113

Yo ca vassasataṁ jīve,
apassaṁ udayabbayaṁ;
Ekāhaṁ jīvitaṁ seyyo,
passato udayabbayaṁ.

### Verse 114

Yo ca vassasataṁ jīve,
apassaṁ amataṁ padaṁ;
Ekāhaṁ jīvitaṁ seyyo,
passato amataṁ padaṁ.

### Verse 115

Yo ca vassasataṁ jīve,
apassaṁ dhammamuttamaṁ;
Ekāhaṁ jīvitaṁ seyyo,
passato dhammamuttamaṁ.
Sahassavaggo aṭṭhamo.

## Chapter 9: Pāpavagga

### Verse 116

Abhittharetha kalyāṇe,
pāpā cittaṁ nivāraye;
Dandhañhi karoto puññaṁ,
pāpasmiṁ ramatī mano.

### Verse 117

Pāpañce puriso kayirā,
Na naṁ kayirā punappunaṁ;
Na tamhi chandaṁ kayirātha,
Dukkho pāpassa uccayo.

### Verse 118

Puññañce puriso kayirā,
kayirā naṁ punappunaṁ;
Tamhi chandaṁ kayirātha,
sukho puññassa uccayo.

### Verse 119

Pāpopi passati bhadraṁ,
Yāva pāpaṁ na paccati;
Yadā ca paccati pāpaṁ,
Atha pāpo pāpāni passati.

### Verse 120

Bhadropi passati pāpaṁ,
Yāva bhadraṁ na paccati;
Yadā ca paccati bhadraṁ,
Atha bhadro bhadrāni passati.

### Verse 121

Māvamaññetha pāpassa,
na mantaṁ āgamissati;
Udabindunipātena,
udakumbhopi pūrati;
Bālo pūrati pāpassa,
thokaṁ thokampi ācinaṁ.

### Verse 122

Māvamaññetha puññassa,
na mandaṁ āgamissati;
Udabindunipātena,
udakumbhopi pūrati;
Dhīro pūrati puññassa,
thokaṁ thokampi ācinaṁ.

### Verse 123

Vāṇijova bhayaṁ maggaṁ,
appasattho mahaddhano;
Visaṁ jīvitukāmova,
pāpāni parivajjaye.

### Verse 124

Pāṇimhi ce vaṇo nāssa,
hareyya pāṇinā visaṁ;
Nābbaṇaṁ visamanveti,
natthi pāpaṁ akubbato.

### Verse 125

Yo appaduṭṭhassa narassa dussati,
Suddhassa posassa anaṅgaṇassa;
Tameva bālaṁ pacceti pāpaṁ,
Sukhumo rajo paṭivātaṁva khitto.

### Verse 126

Gabbhameke uppajjanti,
nirayaṁ pāpakammino;
Saggaṁ sugatino yanti,
parinibbanti anāsavā.

### Verse 127

Na antalikkhe na samuddamajjhe,
Na pabbatānaṁ vivaraṁ pavissa;
Na vijjatī so jagatippadeso,
Yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammā.

### Verse 128

Na antalikkhe na samuddamajjhe,
Na pabbatānaṁ vivaraṁ pavissa;
Na vijjatī so jagatippadeso,
Yatthaṭṭhitaṁ nappasaheyya maccu.
Pāpavaggo navamo.

## Chapter 10: Daṇḍavagga

### Verse 129

Sabbe tasanti daṇḍassa,
sabbe bhāyanti maccuno;
Attānaṁ upamaṁ katvā,
na haneyya na ghātaye.

### Verse 130

Sabbe tasanti daṇḍassa,
sabbesaṁ jīvitaṁ piyaṁ;
Attānaṁ upamaṁ katvā,
na haneyya na ghātaye.

### Verse 131

Sukhakāmāni bhūtāni,
yo daṇḍena vihiṁsati;
Attano sukhamesāno,
pecca so na labhate sukhaṁ.

### Verse 132

Sukhakāmāni bhūtāni,
yo daṇḍena na hiṁsati;
Attano sukhamesāno,
pecca so labhate sukhaṁ.

### Verse 133

Māvoca pharusaṁ kañci,
vuttā paṭivadeyyu taṁ;
Dukkhā hi sārambhakathā,
paṭidaṇḍā phuseyyu taṁ.

### Verse 134

Sace neresi attānaṁ,
kaṁso upahato yathā;
Esa pattosi nibbānaṁ,
sārambho te na vijjati.

### Verse 135

Yathā daṇḍena gopālo,
gāvo pājeti gocaraṁ;
Evaṁ jarā ca maccu ca,
āyuṁ pājenti pāṇinaṁ.

### Verse 136

Atha pāpāni kammāni,
karaṁ bālo na bujjhati;
Sehi kammehi dummedho,
aggidaḍḍhova tappati.

### Verse 137

Yo daṇḍena adaṇḍesu,
appaduṭṭhesu dussati;
Dasannamaññataraṁ ṭhānaṁ,
khippameva nigacchati.

### Verse 138

Vedanaṁ pharusaṁ jāniṁ,
sarīrassa va bhedanaṁ;
Garukaṁ vāpi ābādhaṁ,
cittakkhepaṁ va pāpuṇe.

### Verse 139

Rājato vā upasaggaṁ,
Abbhakkhānaṁ va dāruṇaṁ;
Parikkhayaṁ va ñātīnaṁ,
Bhogānaṁ va pabhaṅguraṁ.

### Verse 140

Atha vāssa agārāni,
aggi ḍahati pāvako;
Kāyassa bhedā duppañño,
nirayaṁ sopapajjati.

### Verse 141

Na naggacariyā na jaṭā na paṅkā,
Nānāsakā thaṇḍilasāyikā vā;
Rajojallaṁ ukkuṭikappadhānaṁ,
Sodhenti maccaṁ avitiṇṇakaṅkhaṁ.

### Verse 142

Alaṅkato cepi samaṁ careyya,
Santo danto niyato brahmacārī;
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ,
So brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhu.

### Verse 143

Hirīnisedho puriso,
koci lokasmi vijjati;
Yo niddaṁ apabodheti,
asso bhadro kasāmiva.

### Verse 144

Asso yathā bhadro kasāniviṭṭho,
Ātāpino saṁvegino bhavātha;
Saddhāya sīlena ca vīriyena ca,
Samādhinā dhammavinicchayena ca;
Sampannavijjācaraṇā patissatā,
Jahissatha dukkhamidaṁ anappakaṁ.

### Verse 145

Udakañhi nayanti nettikā,
Usukārā namayanti tejanaṁ;
Dāruṁ namayanti tacchakā,
Attānaṁ damayanti subbatā.
Daṇḍavaggo dasamo.

## Chapter 11: Jarāvagga

### Verse 146

Ko nu hāso kimānando,
niccaṁ pajjalite sati;
Andhakārena onaddhā,
padīpaṁ na gavesatha.

### Verse 147

Passa cittakataṁ bimbaṁ,
arukāyaṁ samussitaṁ;
Āturaṁ bahusaṅkappaṁ,
yassa natthi dhuvaṁ ṭhiti.

### Verse 148

Parijiṇṇamidaṁ rūpaṁ,
roganīḷaṁ pabhaṅguraṁ;
Bhijjati pūtisandeho,
maraṇantañhi jīvitaṁ.

### Verse 149

Yānimāni apatthāni,
alābūneva sārade;
Kāpotakāni aṭṭhīni,
tāni disvāna kā rati.

### Verse 150

Aṭṭhīnaṁ nagaraṁ kataṁ,
maṁsalohitalepanaṁ;
Yattha jarā ca maccu ca,
māno makkho ca ohito.

### Verse 151

Jīranti ve rājarathā sucittā,
Atho sarīrampi jaraṁ upeti;
Satañca dhammo na jaraṁ upeti,
Santo have sabbhi pavedayanti.

### Verse 152

Appassutāyaṁ puriso,
balībaddhova jīrati;
Maṁsāni tassa vaḍḍhanti,
paññā tassa na vaḍḍhati.

### Verse 153

Anekajātisaṁsāraṁ,
sandhāvissaṁ anibbisaṁ;
Gahakāraṁ gavesanto,
dukkhā jāti punappunaṁ.

### Verse 154

Gahakāraka diṭṭhosi,
puna gehaṁ na kāhasi;
Sabbā te phāsukā bhaggā,
gahakūṭaṁ visaṅkhataṁ;
Visaṅkhāragataṁ cittaṁ,
taṇhānaṁ khayamajjhagā.

### Verse 155

Acaritvā brahmacariyaṁ,
aladdhā yobbane dhanaṁ;
Jiṇṇakoñcāva jhāyanti,
khīṇamaccheva pallale.

### Verse 156

Acaritvā brahmacariyaṁ,
aladdhā yobbane dhanaṁ;
Senti cāpātikhīṇāva,
purāṇāni anutthunaṁ.
Jarāvaggo ekādasamo.

## Chapter 12: Attavagga

### Verse 157

Attānañce piyaṁ jaññā,
rakkheyya naṁ surakkhitaṁ;
Tiṇṇaṁ aññataraṁ yāmaṁ,
paṭijaggeyya paṇḍito.

### Verse 158

Attānameva paṭhamaṁ,
patirūpe nivesaye;
Athaññamanusāseyya,
na kilisseyya paṇḍito.

### Verse 159

Attānañce tathā kayirā,
yathāññamanusāsati;
Sudanto vata dametha,
attā hi kira duddamo.

### Verse 160

Attā hi attano nātho,
ko hi nātho paro siyā;
Attanā hi sudantena,
nāthaṁ labhati dullabhaṁ.

### Verse 161

Attanā hi kataṁ pāpaṁ,
Attajaṁ attasambhavaṁ;
Abhimatthati dummedhaṁ,
Vajiraṁvasmamayaṁ maṇiṁ.

### Verse 162

Yassa accantadussilyaṁ,
māluvā sālamivotthataṁ;
Karoti so tathattānaṁ,
yathā naṁ icchatī diso.

### Verse 163

Sukarāni asādhūni,
attano ahitāni ca;
Yaṁ ve hitañca sādhuñca,
taṁ ve paramadukkaraṁ.

### Verse 164

Yo sāsanaṁ arahataṁ,
ariyānaṁ dhammajīvinaṁ;
Paṭikkosati dummedho,
diṭṭhiṁ nissāya pāpikaṁ;
Phalāni kaṭṭhakasseva,
attaghātāya phallati.

### Verse 165

Attanā hi kataṁ pāpaṁ,
attanā saṅkilissati;
Attanā akataṁ pāpaṁ,
attanāva visujjhati;
Suddhī asuddhi paccattaṁ,
nāñño aññaṁ visodhaye.

### Verse 166

Attadatthaṁ paratthena,
bahunāpi na hāpaye;
Attadatthamabhiññāya,
sadatthapasuto siyā.
Attavaggo dvādasamo.

## Chapter 13: Lokavagga

### Verse 167

Hīnaṁ dhammaṁ na seveyya,
pamādena na saṁvase;
Micchādiṭṭhiṁ na seveyya,
na siyā lokavaḍḍhano.

### Verse 168

Uttiṭṭhe nappamajjeyya,
dhammaṁ sucaritaṁ care;
Dhammacārī sukhaṁ seti,
asmiṁ loke paramhi ca.

### Verse 169

Dhammaṁ care sucaritaṁ,
na naṁ duccaritaṁ care;
Dhammacārī sukhaṁ seti,
asmiṁ loke paramhi ca.

### Verse 170

Yathā pubbuḷakaṁ passe,
yathā passe marīcikaṁ;
Evaṁ lokaṁ avekkhantaṁ,
maccurājā na passati.

### Verse 171

Etha passathimaṁ lokaṁ,
cittaṁ rājarathūpamaṁ;
Yattha bālā visīdanti,
natthi saṅgo vijānataṁ.

### Verse 172

Yo ca pubbe pamajjitvā,
pacchā so nappamajjati;
Somaṁ lokaṁ pabhāseti,
abbhā muttova candimā.

### Verse 173

Yassa pāpaṁ kataṁ kammaṁ,
kusalena pidhīyati;
Somaṁ lokaṁ pabhāseti,
abbhā muttova candimā.

### Verse 174

Andhabhūto ayaṁ loko,
tanukettha vipassati;
Sakuṇo jālamuttova,
appo saggāya gacchati.

### Verse 175

Haṁsādiccapathe yanti,
ākāse yanti iddhiyā;
Nīyanti dhīrā lokamhā,
jetvā māraṁ savāhiniṁ.

### Verse 176

Ekaṁ dhammaṁ atītassa,
musāvādissa jantuno;
Vitiṇṇaparalokassa,
natthi pāpaṁ akāriyaṁ.

### Verse 177

Na ve kadariyā devalokaṁ vajanti,
Bālā have nappasaṁsanti dānaṁ;
Dhīro ca dānaṁ anumodamāno,
Teneva so hoti sukhī parattha.

### Verse 178

Pathabyā ekarajjena,
saggassa gamanena vā;
Sabbalokādhipaccena,
sotāpattiphalaṁ varaṁ.
Lokavaggo terasamo.

## Chapter 14: Buddhavagga

### Verse 179

Yassa jitaṁ nāvajīyati,
Jitaṁ yassa noyāti koci loke;
Taṁ buddhamanantagocaraṁ,
Apadaṁ kena padena nessatha.

### Verse 180

Yassa jālinī visattikā,
Taṇhā natthi kuhiñci netave;
Taṁ buddhamanantagocaraṁ,
Apadaṁ kena padena nessatha.

### Verse 181

Ye jhānapasutā dhīrā,
nekkhammūpasame ratā;
Devāpi tesaṁ pihayanti,
sambuddhānaṁ satīmataṁ.

### Verse 182

Kiccho manussapaṭilābho,
kicchaṁ maccāna jīvitaṁ;
Kicchaṁ saddhammassavanaṁ,
kiccho buddhānamuppādo.

### Verse 183

Sabbapāpassa akaraṇaṁ,
kusalassa upasampadā;
Sacittapariyodapanaṁ,
etaṁ buddhāna sāsanaṁ.

### Verse 184

Khantī paramaṁ tapo titikkhā,
Nibbānaṁ paramaṁ vadanti buddhā;
Na hi pabbajito parūpaghātī,
Na samaṇo hoti paraṁ viheṭhayanto.

### Verse 185

Anūpavādo anūpaghāto,
Pātimokkhe ca saṁvaro;
Mattaññutā ca bhattasmiṁ,
Pantañca sayanāsanaṁ;
Adhicitte ca āyogo,
Etaṁ buddhāna sāsanaṁ.

### Verse 186

Na kahāpaṇavassena,
titti kāmesu vijjati;
Appassādā dukhā kāmā,
iti viññāya paṇḍito.

### Verse 187

Api dibbesu kāmesu,
ratiṁ so nādhigacchati;
Taṇhakkhayarato hoti,
sammāsambuddhasāvako.

### Verse 188

Bahuṁ ve saraṇaṁ yanti,
pabbatāni vanāni ca;
Ārāmarukkhacetyāni,
manussā bhayatajjitā.

### Verse 189

Netaṁ kho saraṇaṁ khemaṁ,
netaṁ saraṇamuttamaṁ;
Netaṁ saraṇamāgamma,
sabbadukkhā pamuccati.

### Verse 190

Yo ca buddhañca dhammañca,
saṅghañca saraṇaṁ gato;
Cattāri ariyasaccāni,
sammappaññāya passati.

### Verse 191

Dukkhaṁ dukkhasamuppādaṁ,
dukkhassa ca atikkamaṁ;
Ariyaṁ caṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ,
dukkhūpasamagāminaṁ.

### Verse 192

Etaṁ kho saraṇaṁ khemaṁ,
etaṁ saraṇamuttamaṁ;
Etaṁ saraṇamāgamma,
sabbadukkhā pamuccati.

### Verse 193

Dullabho purisājañño,
na so sabbattha jāyati;
Yattha so jāyati dhīro,
taṁ kulaṁ sukhamedhati.

### Verse 194

Sukho buddhānamuppādo,
sukhā saddhammadesanā;
Sukhā saṅghassa sāmaggī,
samaggānaṁ tapo sukho.

### Verse 195

Pūjārahe pūjayato,
buddhe yadi va sāvake;
Papañcasamatikkante,
tiṇṇasokapariddave.

### Verse 196

Te tādise pūjayato,
nibbute akutobhaye;
Na sakkā puññaṁ saṅkhātuṁ,
imettamapi kenaci.
Buddhavaggo cuddasamo.
Paṭhamabhāṇavāraṁ.

## Chapter 15: Sukhavagga

### Verse 197

Susukhaṁ vata jīvāma,
verinesu averino;
Verinesu manussesu,
viharāma averino.

### Verse 198

Susukhaṁ vata jīvāma,
āturesu anāturā;
Āturesu manussesu,
viharāma anāturā.

### Verse 199

Susukhaṁ vata jīvāma,
ussukesu anussukā;
Ussukesu manussesu,
viharāma anussukā.

### Verse 200

Susukhaṁ vata jīvāma,
yesaṁ no natthi kiñcanaṁ;
Pītibhakkhā bhavissāma,
devā ābhassarā yathā.

### Verse 201

Jayaṁ veraṁ pasavati,
dukkhaṁ seti parājito;
Upasanto sukhaṁ seti,
hitvā jayaparājayaṁ.

### Verse 202

Natthi rāgasamo aggi,
Natthi dosasamo kali;
Natthi khandhasamā dukkhā,
Natthi santiparaṁ sukhaṁ.

### Verse 203

Jighacchāparamā rogā,
saṅkhāraparamā dukhā;
Etaṁ ñatvā yathābhūtaṁ,
nibbānaṁ paramaṁ sukhaṁ.

### Verse 204

Ārogyaparamā lābhā,
Santuṭṭhiparamaṁ dhanaṁ;
Vissāsaparamā ñāti,
Nibbānaṁ paramaṁ sukhaṁ.

### Verse 205

Pavivekarasaṁ pitvā,
rasaṁ upasamassa ca;
Niddaro hoti nippāpo,
dhammapītirasaṁ pivaṁ.

### Verse 206

Sāhu dassanamariyānaṁ,
sannivāso sadā sukho;
Adassanena bālānaṁ,
niccameva sukhī siyā.

### Verse 207

Bālasaṅgatacārī hi,
dīghamaddhāna socati;
Dukkho bālehi saṁvāso,
amitteneva sabbadā;
Dhīro ca sukhasaṁvāso,
ñātīnaṁva samāgamo.

### Verse 208

Tasmā hi—
Dhīrañca paññañca bahussutañca,
Dhorayhasīlaṁ vatavantamariyaṁ;
Taṁ tādisaṁ sappurisaṁ sumedhaṁ,
Bhajetha nakkhattapathaṁva candimā.
Sukhavaggo pannarasamo.

## Chapter 16: Piyavagga

### Verse 209

Ayoge yuñjamattānaṁ,
yogasmiñca ayojayaṁ;
Atthaṁ hitvā piyaggāhī,
pihetattānuyoginaṁ.

### Verse 210

Mā piyehi samāgañchi,
appiyehi kudācanaṁ;
Piyānaṁ adassanaṁ dukkhaṁ,
appiyānañca dassanaṁ.

### Verse 211

Tasmā piyaṁ na kayirātha,
piyāpāyo hi pāpako;
Ganthā tesaṁ na vijjanti,
yesaṁ natthi piyāppiyaṁ.

### Verse 212

Piyato jāyatī soko,
piyato jāyatī bhayaṁ;
Piyato vippamuttassa,
natthi soko kuto bhayaṁ.

### Verse 213

Pemato jāyatī soko,
pemato jāyatī bhayaṁ;
Pemato vippamuttassa,
natthi soko kuto bhayaṁ.

### Verse 214

Ratiyā jāyatī soko,
ratiyā jāyatī bhayaṁ;
Ratiyā vippamuttassa,
natthi soko kuto bhayaṁ.

### Verse 215

Kāmato jāyatī soko,
kāmato jāyatī bhayaṁ;
Kāmato vippamuttassa,
natthi soko kuto bhayaṁ.

### Verse 216

Taṇhāya jāyatī soko,
taṇhāya jāyatī bhayaṁ;
Taṇhāya vippamuttassa,
natthi soko kuto bhayaṁ.

### Verse 217

Sīladassanasampannaṁ,
dhammaṭṭhaṁ saccavedinaṁ;
Attano kamma kubbānaṁ,
taṁ jano kurute piyaṁ.

### Verse 218

Chandajāto anakkhāte,
Manasā ca phuṭo siyā;
Kāmesu ca appaṭibaddhacitto,
Uddhaṁsototi vuccati.

### Verse 219

Cirappavāsiṁ purisaṁ,
dūrato sotthimāgataṁ;
Ñātimittā suhajjā ca,
abhinandanti āgataṁ.

### Verse 220

Tatheva katapuññampi,
asmā lokā paraṁ gataṁ;
Puññāni paṭigaṇhanti,
piyaṁ ñātīva āgataṁ.
Piyavaggo soḷasamo.

## Chapter 17: Kodhavagga

### Verse 221

Kodhaṁ jahe vippajaheyya mānaṁ,
Saṁyojanaṁ sabbamatikkameyya;
Taṁ nāmarūpasmimasajjamānaṁ,
Akiñcanaṁ nānupatanti dukkhā.

### Verse 222

Yo ve uppatitaṁ kodhaṁ,
rathaṁ bhantaṁva vāraye;
Tamahaṁ sārathiṁ brūmi,
rasmiggāho itaro jano.

### Verse 223

Akkodhena jine kodhaṁ,
asādhuṁ sādhunā jine;
Jine kadariyaṁ dānena,
saccenālikavādinaṁ.

### Verse 224

Saccaṁ bhaṇe na kujjheyya,
dajjā appampi yācito;
Etehi tīhi ṭhānehi,
gacche devāna santike.

### Verse 225

Ahiṁsakā ye munayo,
niccaṁ kāyena saṁvutā;
Te yanti accutaṁ ṭhānaṁ,
yattha gantvā na socare.

### Verse 226

Sadā jāgaramānānaṁ,
ahorattānusikkhinaṁ;
Nibbānaṁ adhimuttānaṁ,
atthaṁ gacchanti āsavā.

### Verse 227

Porāṇametaṁ atula,
netaṁ ajjatanāmiva;
Nindanti tuṇhimāsīnaṁ,
nindanti bahubhāṇinaṁ;
Mitabhāṇimpi nindanti,
natthi loke anindito.

### Verse 228

Na cāhu na ca bhavissati,
na cetarahi vijjati;
Ekantaṁ nindito poso,
ekantaṁ vā pasaṁsito.

### Verse 229

Yañce viññū pasaṁsanti,
anuvicca suve suve;
Acchiddavuttiṁ medhāviṁ,
paññāsīlasamāhitaṁ.

### Verse 230

Nikkhaṁ jambonadasseva,
ko taṁ ninditumarahati;
Devāpi naṁ pasaṁsanti,
brahmunāpi pasaṁsito.

### Verse 231

Kāyappakopaṁ rakkheyya,
kāyena saṁvuto siyā;
Kāyaduccaritaṁ hitvā,
kāyena sucaritaṁ care.

### Verse 232

Vacīpakopaṁ rakkheyya,
vācāya saṁvuto siyā;
Vacīduccaritaṁ hitvā,
vācāya sucaritaṁ care.

### Verse 233

Manopakopaṁ rakkheyya,
manasā saṁvuto siyā;
Manoduccaritaṁ hitvā,
manasā sucaritaṁ care.

### Verse 234

Kāyena saṁvutā dhīrā,
atho vācāya saṁvutā;
Manasā saṁvutā dhīrā,
te ve suparisaṁvutā.
Kodhavaggo sattarasamo.

## Chapter 18: Malavagga

### Verse 235

Paṇḍupalāsova dānisi,
Yamapurisāpi ca te upaṭṭhitā;
Uyyogamukhe ca tiṭṭhasi,
Pātheyyampi ca te na vijjati.

### Verse 236

So karohi dīpamattano,
Khippaṁ vāyama paṇḍito bhava;
Niddhantamalo anaṅgaṇo,
Dibbaṁ ariyabhūmiṁ upehisi.

### Verse 237

Upanītavayo ca dānisi,
Sampayātosi yamassa santikaṁ;
Vāso te natthi antarā,
Pātheyyampi ca te na vijjati.

### Verse 238

So karohi dīpamattano,
Khippaṁ vāyama paṇḍito bhava;
Niddhantamalo anaṅgaṇo,
Na punaṁ jātijaraṁ upehisi.

### Verse 239

Anupubbena medhāvī,
thokaṁ thokaṁ khaṇe khaṇe;
Kammāro rajatasseva,
niddhame malamattano.

### Verse 240

Ayasāva malaṁ samuṭṭhitaṁ,
Tatuṭṭhāya tameva khādati;
Evaṁ atidhonacārinaṁ,
Sāni kammāni nayanti duggatiṁ.

### Verse 241

Asajjhāyamalā mantā,
anuṭṭhānamalā gharā;
Malaṁ vaṇṇassa kosajjaṁ,
pamādo rakkhato malaṁ.

### Verse 242

Malitthiyā duccaritaṁ,
maccheraṁ dadato malaṁ;
Malā ve pāpakā dhammā,
asmiṁ loke paramhi ca.

### Verse 243

Tato malā malataraṁ,
avijjā paramaṁ malaṁ;
Etaṁ malaṁ pahantvāna,
nimmalā hotha bhikkhavo.

### Verse 244

Sujīvaṁ ahirikena,
kākasūrena dhaṁsinā;
Pakkhandinā pagabbhena,
saṅkiliṭṭhena jīvitaṁ.

### Verse 245

Hirīmatā ca dujjīvaṁ,
niccaṁ sucigavesinā;
Alīnenāppagabbhena,
suddhājīvena passatā.

### Verse 246

Yo pāṇamatipāteti,
musāvādañca bhāsati;
Loke adinnamādiyati,
paradārañca gacchati.

### Verse 247

Surāmerayapānañca,
yo naro anuyuñjati;
Idheva meso lokasmiṁ,
mūlaṁ khaṇati attano.

### Verse 248

Evaṁ bho purisa jānāhi,
pāpadhammā asaññatā;
Mā taṁ lobho adhammo ca,
ciraṁ dukkhāya randhayuṁ.

### Verse 249

Dadāti ve yathāsaddhaṁ,
yathāpasādanaṁ jano;
Tattha yo ca maṅku bhavati,
paresaṁ pānabhojane;
Na so divā vā rattiṁ vā,
samādhimadhigacchati.

### Verse 250

Yassa cetaṁ samucchinnaṁ,
mūlaghaccaṁ samūhataṁ;
Sa ve divā vā rattiṁ vā,
samādhimadhigacchati.

### Verse 251

Natthi rāgasamo aggi,
natthi dosasamo gaho;
Natthi mohasamaṁ jālaṁ,
natthi taṇhāsamā nadī.

### Verse 252

Sudassaṁ vajjamaññesaṁ,
attano pana duddasaṁ;
Paresaṁ hi so vajjāni,
opunāti yathā bhusaṁ;
Attano pana chādeti,
kaliṁva kitavā saṭho.

### Verse 253

Paravajjānupassissa,
niccaṁ ujjhānasaññino;
Āsavā tassa vaḍḍhanti,
ārā so āsavakkhayā.

### Verse 254

Ākāseva padaṁ natthi,
samaṇo natthi bāhire;
Papañcābhiratā pajā,
nippapañcā tathāgatā.

### Verse 255

Ākāseva padaṁ natthi,
samaṇo natthi bāhire;
Saṅkhārā sassatā natthi,
natthi buddhānamiñjitaṁ.
Malavaggo aṭṭhārasamo.

## Chapter 19: Dhammaṭṭhavagga

### Verse 256

Na tena hoti dhammaṭṭho,
yenatthaṁ sāhasā naye;
Yo ca atthaṁ anatthañca,
ubho niccheyya paṇḍito.

### Verse 257

Asāhasena dhammena,
samena nayatī pare;
Dhammassa gutto medhāvī,
“dhammaṭṭho”ti pavuccati.

### Verse 258

Na tena paṇḍito hoti,
yāvatā bahu bhāsati;
Khemī averī abhayo,
“paṇḍito”ti pavuccati.

### Verse 259

Na tāvatā dhammadharo,
yāvatā bahu bhāsati;
Yo ca appampi sutvāna,
dhammaṁ kāyena passati;
Sa ve dhammadharo hoti,
yo dhammaṁ nappamajjati.

### Verse 260

Na tena thero so hoti,
yenassa palitaṁ siro;
Paripakko vayo tassa,
“moghajiṇṇo”ti vuccati.

### Verse 261

Yamhi saccañca dhammo ca,
ahiṁsā saṁyamo damo;
Sa ve vantamalo dhīro,
“thero” iti pavuccati.

### Verse 262

Na vākkaraṇamattena,
vaṇṇapokkharatāya vā;
Sādhurūpo naro hoti,
issukī maccharī saṭho.

### Verse 263

Yassa cetaṁ samucchinnaṁ,
mūlaghaccaṁ samūhataṁ;
Sa vantadoso medhāvī,
“sādhurūpo”ti vuccati.

### Verse 264

Na muṇḍakena samaṇo,
abbato alikaṁ bhaṇaṁ;
Icchālobhasamāpanno,
samaṇo kiṁ bhavissati.

### Verse 265

Yo ca sameti pāpāni,
aṇuṁthūlāni sabbaso;
Samitattā hi pāpānaṁ,
“samaṇo”ti pavuccati.

### Verse 266

Na tena bhikkhu so hoti,
yāvatā bhikkhate pare;
Vissaṁ dhammaṁ samādāya,
bhikkhu hoti na tāvatā.

### Verse 267

Yodha puññañca pāpañca,
bāhetvā brahmacariyavā;
Saṅkhāya loke carati,
sa ve “bhikkhū”ti vuccati.

### Verse 268

Na monena munī hoti,
mūḷharūpo aviddasu;
Yo ca tulaṁva paggayha,
varamādāya paṇḍito.

### Verse 269

Pāpāni parivajjeti,
sa munī tena so muni;
Yo munāti ubho loke,
“muni” tena pavuccati.

### Verse 270

Na tena ariyo hoti,
yena pāṇāni hiṁsati;
Ahiṁsā sabbapāṇānaṁ,
“ariyo”ti pavuccati.

### Verse 271

Na sīlabbatamattena,
bāhusaccena vā pana;
Atha vā samādhilābhena,
vivittasayanena vā.

### Verse 272

Phusāmi nekkhammasukhaṁ,
aputhujjanasevitaṁ;
Bhikkhu vissāsamāpādi,
appatto āsavakkhayaṁ.
Dhammaṭṭhavaggo ekūnavīsatimo.

## Chapter 20: Maggavagga

### Verse 273

Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho,
saccānaṁ caturo padā;
Virāgo seṭṭho dhammānaṁ,
dvipadānañca cakkhumā.

### Verse 274

Eseva maggo natthañño,
Dassanassa visuddhiyā;
Etañhi tumhe paṭipajjatha,
Mārassetaṁ pamohanaṁ.

### Verse 275

Etañhi tumhe paṭipannā,
dukkhassantaṁ karissatha;
Akkhāto vo mayā maggo,
aññāya sallakantanaṁ.

### Verse 276

Tumhehi kiccamātappaṁ,
akkhātāro tathāgatā;
Paṭipannā pamokkhanti,
jhāyino mārabandhanā.

### Verse 277

“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti,
yadā paññāya passati;
Atha nibbindati dukkhe,
esa maggo visuddhiyā.

### Verse 278

“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti,
yadā paññāya passati;
Atha nibbindati dukkhe,
esa maggo visuddhiyā.

### Verse 279

“Sabbe dhammā anattā”ti,
yadā paññāya passati;
Atha nibbindati dukkhe,
esa maggo visuddhiyā.

### Verse 280

Uṭṭhānakālamhi anuṭṭhahāno,
Yuvā balī ālasiyaṁ upeto;
Saṁsannasaṅkappamano kusīto,
Paññāya maggaṁ alaso na vindati.

### Verse 281

Vācānurakkhī manasā susaṁvuto,
Kāyena ca nākusalaṁ kayirā;
Ete tayo kammapathe visodhaye,
Ārādhaye maggamisippaveditaṁ.

### Verse 282

Yogā ve jāyatī bhūri,
ayogā bhūrisaṅkhayo;
Etaṁ dvedhāpathaṁ ñatvā,
bhavāya vibhavāya ca;
Tathāttānaṁ niveseyya,
yathā bhūri pavaḍḍhati.

### Verse 283

Vanaṁ chindatha mā rukkhaṁ,
vanato jāyate bhayaṁ;
Chetvā vanañca vanathañca,
nibbanā hotha bhikkhavo.

### Verse 284

Yāva hi vanatho na chijjati,
Aṇumattopi narassa nārisu;
Paṭibaddhamanova tāva so,
Vaccho khīrapakova mātari.

### Verse 285

Ucchinda sinehamattano,
Kumudaṁ sāradikaṁva pāṇinā;
Santimaggameva brūhaya,
Nibbānaṁ sugatena desitaṁ.

### Verse 286

Idha vassaṁ vasissāmi,
idha hemantagimhisu;
Iti bālo vicinteti,
antarāyaṁ na bujjhati.

### Verse 287

Taṁ puttapasusammattaṁ,
byāsattamanasaṁ naraṁ;
Suttaṁ gāmaṁ mahoghova,
maccu ādāya gacchati.

### Verse 288

Na santi puttā tāṇāya,
na pitā nāpi bandhavā;
Antakenādhipannassa,
natthi ñātīsu tāṇatā.

### Verse 289

Etamatthavasaṁ ñatvā,
paṇḍito sīlasaṁvuto;
Nibbānagamanaṁ maggaṁ,
khippameva visodhaye.
Maggavaggo vīsatimo.

## Chapter 21: Pakiṇṇakavagga

### Verse 290

Mattāsukhapariccāgā,
passe ce vipulaṁ sukhaṁ;
Caje mattāsukhaṁ dhīro,
sampassaṁ vipulaṁ sukhaṁ.

### Verse 291

Paradukkhūpadhānena,
attano sukhamicchati;
Verasaṁsaggasaṁsaṭṭho,
verā so na parimuccati.

### Verse 292

Yañhi kiccaṁ apaviddhaṁ,
akiccaṁ pana karīyati;
Unnaḷānaṁ pamattānaṁ,
tesaṁ vaḍḍhanti āsavā.

### Verse 293

Yesañca susamāraddhā,
niccaṁ kāyagatā sati;
Akiccaṁ te na sevanti,
kicce sātaccakārino;
Satānaṁ sampajānānaṁ,
atthaṁ gacchanti āsavā.

### Verse 294

Mātaraṁ pitaraṁ hantvā,
rājāno dve ca khattiye;
Raṭṭhaṁ sānucaraṁ hantvā,
anīgho yāti brāhmaṇo.

### Verse 295

Mātaraṁ pitaraṁ hantvā,
rājāno dve ca sotthiye;
Veyagghapañcamaṁ hantvā,
anīgho yāti brāhmaṇo.

### Verse 296

Suppabuddhaṁ pabujjhanti,
sadā gotamasāvakā;
Yesaṁ divā ca ratto ca,
niccaṁ buddhagatā sati.

### Verse 297

Suppabuddhaṁ pabujjhanti,
sadā gotamasāvakā;
Yesaṁ divā ca ratto ca,
niccaṁ dhammagatā sati.

### Verse 298

Suppabuddhaṁ pabujjhanti,
sadā gotamasāvakā;
Yesaṁ divā ca ratto ca,
niccaṁ saṅghagatā sati.

### Verse 299

Suppabuddhaṁ pabujjhanti,
sadā gotamasāvakā;
Yesaṁ divā ca ratto ca,
niccaṁ kāyagatā sati.

### Verse 300

Suppabuddhaṁ pabujjhanti,
sadā gotamasāvakā;
Yesaṁ divā ca ratto ca,
ahiṁsāya rato mano.

### Verse 301

Suppabuddhaṁ pabujjhanti,
sadā gotamasāvakā;
Yesaṁ divā ca ratto ca,
bhāvanāya rato mano.

### Verse 302

Duppabbajjaṁ durabhiramaṁ,
Durāvāsā gharā dukhā;
Dukkhosamānasaṁvāso,
Dukkhānupatitaddhagū;
Tasmā na caddhagū siyā,
Na ca dukkhānupatito siyā.

### Verse 303

Saddho sīlena sampanno,
yasobhogasamappito;
Yaṁ yaṁ padesaṁ bhajati,
tattha tattheva pūjito.

### Verse 304

Dūre santo pakāsenti,
himavantova pabbato;
Asantettha na dissanti,
rattiṁ khittā yathā sarā.

### Verse 305

Ekāsanaṁ ekaseyyaṁ,
eko caramatandito;
Eko damayamattānaṁ,
vanante ramito siyā.
Pakiṇṇakavaggo ekavīsatimo.

## Chapter 22: Nirayavagga

### Verse 306

Abhūtavādī nirayaṁ upeti,
Yo vāpi katvā na karomi cāha;
Ubhopi te pecca samā bhavanti,
Nihīnakammā manujā parattha.

### Verse 307

Kāsāvakaṇṭhā bahavo,
pāpadhammā asaññatā;
Pāpā pāpehi kammehi,
nirayaṁ te upapajjare.

### Verse 308

Seyyo ayoguḷo bhutto,
tatto aggisikhūpamo;
Yañce bhuñjeyya dussīlo,
raṭṭhapiṇḍamasaññato.

### Verse 309

Cattāri ṭhānāni naro pamatto,
Āpajjati paradārūpasevī;
Apuññalābhaṁ na nikāmaseyyaṁ,
Nindaṁ tatīyaṁ nirayaṁ catutthaṁ.

### Verse 310

Apuññalābho ca gatī ca pāpikā,
Bhītassa bhītāya ratī ca thokikā;
Rājā ca daṇḍaṁ garukaṁ paṇeti,
Tasmā naro paradāraṁ na seve.

### Verse 311

Kuso yathā duggahito,
hatthamevānukantati;
Sāmaññaṁ dupparāmaṭṭhaṁ,
nirayāyupakaḍḍhati.

### Verse 312

Yaṁ kiñci sithilaṁ kammaṁ,
saṅkiliṭṭhañca yaṁ vataṁ;
Saṅkassaraṁ brahmacariyaṁ,
na taṁ hoti mahapphalaṁ.

### Verse 313

Kayirā ce kayirāthenaṁ,
daḷhamenaṁ parakkame;
Sithilo hi paribbājo,
bhiyyo ākirate rajaṁ.

### Verse 314

Akataṁ dukkaṭaṁ seyyo,
pacchā tappati dukkaṭaṁ;
Katañca sukataṁ seyyo,
yaṁ katvā nānutappati.

### Verse 315

Nagaraṁ yathā paccantaṁ,
guttaṁ santarabāhiraṁ;
Evaṁ gopetha attānaṁ,
khaṇo vo mā upaccagā;
Khaṇātītā hi socanti,
nirayamhi samappitā.

### Verse 316

Alajjitāye lajjanti,
lajjitāye na lajjare;
Micchādiṭṭhisamādānā,
sattā gacchanti duggatiṁ.

### Verse 317

Abhaye bhayadassino,
bhaye cābhayadassino;
Micchādiṭṭhisamādānā,
sattā gacchanti duggatiṁ.

### Verse 318

Avajje vajjamatino,
vajje cāvajjadassino;
Micchādiṭṭhisamādānā,
sattā gacchanti duggatiṁ.

### Verse 319

Vajjañca vajjato ñatvā,
avajjañca avajjato;
Sammādiṭṭhisamādānā,
sattā gacchanti suggatiṁ.
Nirayavaggo dvāvīsatimo.

## Chapter 23: Nāgavagga

### Verse 320

Ahaṁ nāgova saṅgāme,
cāpato patitaṁ saraṁ;
Ativākyaṁ titikkhissaṁ,
dussīlo hi bahujjano.

### Verse 321

Dantaṁ nayanti samitiṁ,
dantaṁ rājābhirūhati;
Danto seṭṭho manussesu,
yotivākyaṁ titikkhati.

### Verse 322

Varamassatarā dantā,
ājānīyā ca sindhavā;
Kuñjarā ca mahānāgā,
attadanto tato varaṁ.

### Verse 323

Na hi etehi yānehi,
gaccheyya agataṁ disaṁ;
Yathāttanā sudantena,
danto dantena gacchati.

### Verse 324

Dhanapālo nāma kuñjaro,
Kaṭukabhedano dunnivārayo;
Baddho kabaḷaṁ na bhuñjati,
Sumarati nāgavanassa kuñjaro.

### Verse 325

Middhī yadā hoti mahagghaso ca,
Niddāyitā samparivattasāyī;
Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho,
Punappunaṁ gabbhamupeti mando.

### Verse 326

Idaṁ pure cittamacāri cārikaṁ,
Yenicchakaṁ yatthakāmaṁ yathāsukhaṁ;
Tadajjahaṁ niggahessāmi yoniso,
Hatthippabhinnaṁ viya aṅkusaggaho.

### Verse 327

Appamādaratā hotha,
sacittamanurakkhatha;
Duggā uddharathattānaṁ,
paṅke sannova kuñjaro.

### Verse 328

Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,
Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāridhīraṁ;
Abhibhuyya sabbāni parissayāni,
Careyya tenattamano satīmā.

### Verse 329

No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,
Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāridhīraṁ;
Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya,
Eko care mātaṅgaraññeva nāgo.

### Verse 330

Ekassa caritaṁ seyyo,
Natthi bāle sahāyatā;
Eko care na ca pāpāni kayirā,
Appossukko mātaṅgaraññeva nāgo.

### Verse 331

Atthamhi jātamhi sukhā sahāyā,
Tuṭṭhī sukhā yā itarītarena;
Puññaṁ sukhaṁ jīvitasaṅkhayamhi,
Sabbassa dukkhassa sukhaṁ pahānaṁ.

### Verse 332

Sukhā matteyyatā loke,
atho petteyyatā sukhā;
Sukhā sāmaññatā loke,
atho brahmaññatā sukhā.

### Verse 333

Sukhaṁ yāva jarā sīlaṁ,
sukhā saddhā patiṭṭhitā;
Sukho paññāya paṭilābho,
pāpānaṁ akaraṇaṁ sukhaṁ.
Nāgavaggo tevīsatimo.

## Chapter 24: Taṇhāvagga

### Verse 334

Manujassa pamattacārino,
Taṇhā vaḍḍhati māluvā viya;
So plavatī hurā huraṁ,
Phalamicchaṁva vanasmi vānaro.

### Verse 335

Yaṁ esā sahate jammī,
taṇhā loke visattikā;
Sokā tassa pavaḍḍhanti,
abhivaṭṭhaṁva bīraṇaṁ.

### Verse 336

Yo cetaṁ sahate jammiṁ,
taṇhaṁ loke duraccayaṁ;
Sokā tamhā papatanti,
udabinduva pokkharā.

### Verse 337

Taṁ vo vadāmi bhaddaṁ vo,
yāvantettha samāgatā;
Taṇhāya mūlaṁ khaṇatha,
usīratthova bīraṇaṁ;
Mā vo naḷaṁva sotova,
māro bhañji punappunaṁ.

### Verse 338

Yathāpi mūle anupaddave daḷhe,
Chinnopi rukkho punareva rūhati;
Evampi taṇhānusaye anūhate,
Nibbattatī dukkhamidaṁ punappunaṁ.

### Verse 339

Yassa chattiṁsati sotā,
manāpasavanā bhusā;
Mahāvahanti duddiṭṭhiṁ,
saṅkappā rāganissitā.

### Verse 340

Savanti sabbadhi sotā,
latā uppajja tiṭṭhati;
Tañca disvā lataṁ jātaṁ,
mūlaṁ paññāya chindatha.

### Verse 341

Saritāni sinehitāni ca,
Somanassāni bhavanti jantuno;
Te sātasitā sukhesino,
Te ve jātijarūpagā narā.

### Verse 342

Tasiṇāya purakkhatā pajā,
Parisappanti sasova bandhito;
Saṁyojanasaṅgasattakā,
Dukkhamupenti punappunaṁ cirāya.

### Verse 343

Tasiṇāya purakkhatā pajā,
Parisappanti sasova bandhito;
Tasmā tasiṇaṁ vinodaye,
Ākaṅkhanta virāgamattano.

### Verse 344

Yo nibbanatho vanādhimutto,
Vanamutto vanameva dhāvati;
Taṁ puggalametha passatha,
Mutto bandhanameva dhāvati.

### Verse 345

Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,
Yadāyasaṁ dārujapabbajañca;
Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,
Puttesu dāresu ca yā apekkhā.

### Verse 346

Etaṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,
Ohārinaṁ sithilaṁ duppamuñcaṁ;
Etampi chetvāna paribbajanti,
Anapekkhino kāmasukhaṁ pahāya.

### Verse 347

Ye rāgarattānupatanti sotaṁ,
Sayaṅkataṁ makkaṭakova jālaṁ;
Etampi chetvāna vajanti dhīrā,
Anapekkhino sabbadukkhaṁ pahāya.

### Verse 348

Muñca pure muñca pacchato,
Majjhe muñca bhavassa pāragū;
Sabbattha vimuttamānaso,
Na punaṁ jātijaraṁ upehisi.

### Verse 349

Vitakkamathitassa jantuno,
Tibbarāgassa subhānupassino;
Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhati,
Esa kho daḷhaṁ karoti bandhanaṁ.

### Verse 350

Vitakkūpasame ca yo rato,
Asubhaṁ bhāvayate sadā sato;
Esa kho byanti kāhiti,
Esa checchati mārabandhanaṁ.

### Verse 351

Niṭṭhaṅgato asantāsī,
vītataṇho anaṅgaṇo;
Acchindi bhavasallāni,
antimoyaṁ samussayo.

### Verse 352

Vītataṇho anādāno,
Niruttipadakovido;
Akkharānaṁ sannipātaṁ,
Jaññā pubbāparāni ca;
Sa ve “antimasārīro,
Mahāpañño mahāpuriso”ti vuccati.

### Verse 353

Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi,
Sabbesu dhammesu anūpalitto;
Sabbañjaho taṇhakkhaye vimutto,
Sayaṁ abhiññāya kamuddiseyyaṁ.

### Verse 354

Sabbadānaṁ dhammadānaṁ jināti,
Sabbarasaṁ dhammaraso jināti;
Sabbaratiṁ dhammarati jināti,
Taṇhakkhayo sabbadukkhaṁ jināti.

### Verse 355

Hananti bhogā dummedhaṁ,
no ca pāragavesino;
Bhogataṇhāya dummedho,
hanti aññeva attanaṁ.

### Verse 356

Tiṇadosāni khettāni,
rāgadosā ayaṁ pajā;
Tasmā hi vītarāgesu,
dinnaṁ hoti mahapphalaṁ.

### Verse 357

Tiṇadosāni khettāni,
dosadosā ayaṁ pajā;
Tasmā hi vītadosesu,
dinnaṁ hoti mahapphalaṁ.

### Verse 358

Tiṇadosāni khettāni,
mohadosā ayaṁ pajā;
Tasmā hi vītamohesu,
dinnaṁ hoti mahapphalaṁ.

### Verse 359

Tiṇadosāni khettāni,
icchādosā ayaṁ pajā;
Tasmā hi vigaticchesu,
dinnaṁ hoti mahapphalaṁ.
Taṇhāvaggo catuvīsatimo.

## Chapter 25: Bhikkhuvagga

### Verse 360

Cakkhunā saṁvaro sādhu,
sādhu sotena saṁvaro;
Ghānena saṁvaro sādhu,
sādhu jivhāya saṁvaro.

### Verse 361

Kāyena saṁvaro sādhu,
sādhu vācāya saṁvaro;
Manasā saṁvaro sādhu,
sādhu sabbattha saṁvaro;
Sabbattha saṁvuto bhikkhu,
sabbadukkhā pamuccati.

### Verse 362

Hatthasaṁyato pādasaṁyato,
Vācāsaṁyato saṁyatuttamo;
Ajjhattarato samāhito,
Eko santusito tamāhu bhikkhuṁ.

### Verse 363

Yo mukhasaṁyato bhikkhu,
mantabhāṇī anuddhato;
Atthaṁ dhammañca dīpeti,
madhuraṁ tassa bhāsitaṁ.

### Verse 364

Dhammārāmo dhammarato,
dhammaṁ anuvicintayaṁ;
Dhammaṁ anussaraṁ bhikkhu,
saddhammā na parihāyati.

### Verse 365

Salābhaṁ nātimaññeyya,
nāññesaṁ pihayaṁ care;
Aññesaṁ pihayaṁ bhikkhu,
samādhiṁ nādhigacchati.

### Verse 366

Appalābhopi ce bhikkhu,
salābhaṁ nātimaññati;
Taṁ ve devā pasaṁsanti,
suddhājīviṁ atanditaṁ.

### Verse 367

Sabbaso nāmarūpasmiṁ,
yassa natthi mamāyitaṁ;
Asatā ca na socati,
sa ve “bhikkhū”ti vuccati.

### Verse 368

Mettāvihārī yo bhikkhu,
pasanno buddhasāsane;
Adhigacche padaṁ santaṁ,
saṅkhārūpasamaṁ sukhaṁ.

### Verse 369

Siñca bhikkhu imaṁ nāvaṁ,
sittā te lahumessati;
Chetvā rāgañca dosañca,
tato nibbānamehisi.

### Verse 370

Pañca chinde pañca jahe,
pañca cuttari bhāvaye;
Pañca saṅgātigo bhikkhu,
“oghatiṇṇo”ti vuccati.

### Verse 371

Jhāya bhikkhu mā pamādo,
Mā te kāmaguṇe ramessu cittaṁ;
Mā lohaguḷaṁ gilī pamatto,
Mā kandi “dukkhamidan”ti dayhamāno.

### Verse 372

Natthi jhānaṁ apaññassa,
paññā natthi ajhāyato;
Yamhi jhānañca paññā ca,
sa ve nibbānasantike.

### Verse 373

Suññāgāraṁ paviṭṭhassa,
santacittassa bhikkhuno;
Amānusī rati hoti,
sammā dhammaṁ vipassato.

### Verse 374

Yato yato sammasati,
khandhānaṁ udayabbayaṁ;
Labhatī pītipāmojjaṁ,
amataṁ taṁ vijānataṁ.

### Verse 375

Tatrāyamādi bhavati,
idha paññassa bhikkhuno;
Indriyagutti santuṭṭhi,
pātimokkhe ca saṁvaro.

### Verse 376

Mitte bhajassu kalyāṇe,
suddhājīve atandite;
Paṭisanthāravutyassa,
ācārakusalo siyā;
Tato pāmojjabahulo,
dukkhassantaṁ karissati.

### Verse 377

Vassikā viya pupphāni,
maddavāni pamuñcati;
Evaṁ rāgañca dosañca,
vippamuñcetha bhikkhavo.

### Verse 378

Santakāyo santavāco,
santavā susamāhito;
Vantalokāmiso bhikkhu,
“upasanto”ti vuccati.

### Verse 379

Attanā codayattānaṁ,
paṭimaṁsetha attanā;
So attagutto satimā,
sukhaṁ bhikkhu vihāhisi.

### Verse 380

Attā hi attano nātho,
ko hi nātho paro siyā;
Attā hi attano gati,
tasmā saṁyamamattānaṁ;
Assaṁ bhadraṁva vāṇijo.

### Verse 381

Pāmojjabahulo bhikkhu,
pasanno buddhasāsane;
Adhigacche padaṁ santaṁ,
saṅkhārūpasamaṁ sukhaṁ.

### Verse 382

Yo have daharo bhikkhu,
yuñjati buddhasāsane;
Somaṁ lokaṁ pabhāseti,
abbhā muttova candimā.
Bhikkhuvaggo pañcavīsatimo.

## Chapter 26: Brāhmaṇavagga

### Verse 383

Chinda sotaṁ parakkamma,
kāme panuda brāhmaṇa;
Saṅkhārānaṁ khayaṁ ñatvā,
akataññūsi brāhmaṇa.

### Verse 384

Yadā dvayesu dhammesu,
pāragū hoti brāhmaṇo;
Athassa sabbe saṁyogā,
atthaṁ gacchanti jānato.

### Verse 385

Yassa pāraṁ apāraṁ vā,
pārāpāraṁ na vijjati;
Vītaddaraṁ visaṁyuttaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 386

Jhāyiṁ virajamāsīnaṁ,
katakiccamanāsavaṁ;
Uttamatthamanuppattaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 387

Divā tapati ādicco,
rattimābhāti candimā;
Sannaddho khattiyo tapati,
jhāyī tapati brāhmaṇo;
Atha sabbamahorattiṁ,
buddho tapati tejasā.

### Verse 388

Bāhitapāpoti brāhmaṇo,
Samacariyā samaṇoti vuccati;
Pabbājayamattano malaṁ,
Tasmā “pabbajito”ti vuccati.

### Verse 389

Na brāhmaṇassa pahareyya,
nāssa muñcetha brāhmaṇo;
Dhī brāhmaṇassa hantāraṁ,
tato dhī yassa muñcati.

### Verse 390

Na brāhmaṇassetadakiñci seyyo,
Yadā nisedho manaso piyehi;
Yato yato hiṁsamano nivattati,
Tato tato sammatimeva dukkhaṁ.

### Verse 391

Yassa kāyena vācāya,
manasā natthi dukkaṭaṁ;
Saṁvutaṁ tīhi ṭhānehi,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 392

Yamhā dhammaṁ vijāneyya,
sammāsambuddhadesitaṁ;
Sakkaccaṁ taṁ namasseyya,
aggihuttaṁva brāhmaṇo.

### Verse 393

Na jaṭāhi na gottena,
na jaccā hoti brāhmaṇo;
Yamhi saccañca dhammo ca,
so sucī so ca brāhmaṇo.

### Verse 394

Kiṁ te jaṭāhi dummedha,
kiṁ te ajinasāṭiyā;
Abbhantaraṁ te gahanaṁ,
bāhiraṁ parimajjasi.

### Verse 395

Paṁsukūladharaṁ jantuṁ,
kisaṁ dhamanisanthataṁ;
Ekaṁ vanasmiṁ jhāyantaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 396

Na cāhaṁ brāhmaṇaṁ brūmi,
yonijaṁ mattisambhavaṁ;
Bhovādi nāma so hoti,
sace hoti sakiñcano;
Akiñcanaṁ anādānaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 397

Sabbasaṁyojanaṁ chetvā,
yo ve na paritassati;
Saṅgātigaṁ visaṁyuttaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 398

Chetvā naddhiṁ varattañca,
sandānaṁ sahanukkamaṁ;
Ukkhittapalighaṁ buddhaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 399

Akkosaṁ vadhabandhañca,
aduṭṭho yo titikkhati;
Khantībalaṁ balānīkaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 400

Akkodhanaṁ vatavantaṁ,
sīlavantaṁ anussadaṁ;
Dantaṁ antimasārīraṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 401

Vāri pokkharapatteva,
āraggeriva sāsapo;
Yo na limpati kāmesu,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 402

Yo dukkhassa pajānāti,
idheva khayamattano;
Pannabhāraṁ visaṁyuttaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 403

Gambhīrapaññaṁ medhāviṁ,
maggāmaggassa kovidaṁ;
Uttamatthamanuppattaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 404

Asaṁsaṭṭhaṁ gahaṭṭhehi,
anāgārehi cūbhayaṁ;
Anokasārimappicchaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 405

Nidhāya daṇḍaṁ bhūtesu,
tasesu thāvaresu ca;
Yo na hanti na ghāteti,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 406

Aviruddhaṁ viruddhesu,
attadaṇḍesu nibbutaṁ;
Sādānesu anādānaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 407

Yassa rāgo ca doso ca,
māno makkho ca pātito;
Sāsaporiva āraggā,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 408

Akakkasaṁ viññāpaniṁ,
giraṁ saccamudīraye;
Yāya nābhisaje kañci,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 409

Yodha dīghaṁ va rassaṁ vā,
aṇuṁ thūlaṁ subhāsubhaṁ;
Loke adinnaṁ nādiyati,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 410

Āsā yassa na vijjanti,
asmiṁ loke paramhi ca;
Nirāsāsaṁ visaṁyuttaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 411

Yassālayā na vijjanti,
aññāya akathaṅkathī;
Amatogadhamanuppattaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 412

Yodha puññañca pāpañca,
ubho saṅgamupaccagā;
Asokaṁ virajaṁ suddhaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 413

Candaṁva vimalaṁ suddhaṁ,
vippasannamanāvilaṁ;
Nandībhavaparikkhīṇaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 414

Yomaṁ palipathaṁ duggaṁ,
saṁsāraṁ mohamaccagā;
Tiṇṇo pāraṅgato jhāyī,
anejo akathaṅkathī;
Anupādāya nibbuto,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 415

Yodha kāme pahantvāna,
anāgāro paribbaje;
Kāmabhavaparikkhīṇaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 416

Yodha taṇhaṁ pahantvāna,
anāgāro paribbaje;
Taṇhābhavaparikkhīṇaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
Jotikattheravatthu
Yodha taṇhaṁ pahantvāna,
anāgāro paribbaje;
Taṇhābhavaparikkhīṇaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 417

Hitvā mānusakaṁ yogaṁ,
dibbaṁ yogaṁ upaccagā;
Sabbayogavisaṁyuttaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 418

Hitvā ratiñca aratiñca,
sītibhūtaṁ nirūpadhiṁ;
Sabbalokābhibhuṁ vīraṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 419

Cutiṁ yo vedi sattānaṁ,
upapattiñca sabbaso;
Asattaṁ sugataṁ buddhaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 420

Yassa gatiṁ na jānanti,
devā gandhabbamānusā;
Khīṇāsavaṁ arahantaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 421

Yassa pure ca pacchā ca,
majjhe ca natthi kiñcanaṁ;
Akiñcanaṁ anādānaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 422

Usabhaṁ pavaraṁ vīraṁ,
mahesiṁ vijitāvinaṁ;
Anejaṁ nhātakaṁ buddhaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

### Verse 423

Pubbenivāsaṁ yo vedi,
saggāpāyañca passati;
Atho jātikkhayaṁ patto,
abhiññāvosito muni;
Sabbavositavosānaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
Brāhmaṇavaggo chabbīsatimo.
Ettāvatā sabbapaṭhame yamakavagge cuddasa vatthūni, appamādavagge nava, cittavagge nava, pupphavagge dvādasa, bālavagge pannarasa, paṇḍitavagge ekādasa, arahantavagge dasa, sahassavagge cuddasa, pāpavagge dvādasa, daṇḍavagge ekādasa, jarāvagge nava, attavagge dasa, lokavagge ekādasa, buddhavagge nava, sukhavagge aṭṭha, piyavagge nava, kodhavagge aṭṭha, malavagge dvādasa, dhammaṭṭhavagge dasa, maggavagge dvādasa, pakiṇṇakavagge nava, nirayavagge nava, nāgavagge aṭṭha, taṇhāvagge dvādasa, bhikkhuvagge dvādasa, brāhmaṇavagge cattālīsāti pañcādhikāni tīṇi vatthusatāni.
Satevīsacatussatā,
catusaccavibhāvinā;
Satattayañca vatthūnaṁ,
pañcādhikaṁ samuṭṭhitāti.
Dhammapade vaggānamuddānaṁ
Yamakappamādo cittaṁ,
pupphaṁ bālena paṇḍito;
Arahanto sahassañca,
pāpaṁ daṇḍena te dasa.
Jarā attā ca loko ca,
buddho sukhaṁ piyena ca;
Kodho malañca dhammaṭṭho,
maggavaggena vīsati.
Pakiṇṇaṁ nirayo nāgo,
taṇhā bhikkhu ca brāhmaṇo;
Ete chabbīsati vaggā,
desitādiccabandhunā.
Gāthānamuddānaṁ
Yamake vīsati gāthā,
appamādamhi dvādasa;
Ekādasa cittavagge,
pupphavaggamhi soḷasa.
Bāle ca soḷasa gāthā,
paṇḍitamhi catuddasa;
Arahante dasa gāthā,
sahasse honti soḷasa.
Terasa pāpavaggamhi,
daṇḍamhi dasa satta ca;
Ekādasa jarā vagge,
attavaggamhi tā dasa.
Dvādasa lokavaggamhi,
buddhavaggamhi ṭhārasa;
Sukhe ca piyavagge ca,
gāthāyo honti dvādasa.
Cuddasa kodhavaggamhi,
malavaggekavīsati;
Sattarasa ca dhammaṭṭhe,
maggavagge sattarasa.
Pakiṇṇe soḷasa gāthā,
niraye nāge ca cuddasa;
Chabbīsa taṇhāvaggamhi,
tevīsa bhikkhuvaggikā.
Ekatālīsagāthāyo,
brāhmaṇe vaggamuttame;
Gāthāsatāni cattāri,
tevīsa ca punāpare;
Dhammapade nipātamhi,
desitādiccabandhunāti.
Dhammapadapāḷi samattā.
